Cùi là thứ bệnh nan y ghê
tởm. Người mang bệnh này phải sống một
nơi nhất định. Mỗi khi có ai bước
tới gần nơi mình đang núp, phải báo hiệu
để người ta tránh, nếu không sẽ bị ném
đá chết vô tội vạ. Thế mà trong quân sử
Việt Nam, trong thời kỳ dân miền Nam đấu
tranh chống lại cuộc xâm chiếm do miền Bắc
chủ trương, danh từ Cùi đã biến thành
một mật khẩu cho các đồng môn một trường
Võ Bị nhận nhau chỗ đông hoặc nơi xa
lạ, nhờ thành tích anh hùng xuất chúng của một
số lớn đồng môn họ. Hơn thế nữa,
một số khác xuất thân từ trường này, tuy
ở một thời gian khác, cũng hãnh diện tự
nhận mình là Cùi, hoặc được gọi là Cùi.
Danh từ này được phổ biến thành một quý
danh, riêng cho một tập đoàn có những đặc tính
khác người.
Nhưng tại sao lại có kẻ mang cái danh từ tàn
tệ kia để diễn tả, điển hình thành tích
anh hùng, ít người làm được? Ngay những người
từng thực hiện những thành tích ấy để
thành Cùi, chưa chắc đã hiểu được
hết cái quan niệm Cùi hàm xúc những gì?
Chỉ được biết, trong ý niệm căn
bản của nó, người Cùi phải làm được
tối thiểu những điều sau này:
1. Không bao giờ làm điều gì trái lẽ phải, vô
lý, bất công, mặc dầu có nhiều người làm,
và vì chỉ một mình không làm mà bị thù ghét, hãm
hại. Ý thức vì cái khuynh hướng tự nhiên
ấy, mình sẽ bị xã hội ruồng rẩy, tránh né,
nên tự xem mình là loại "cùi hủi" ai cũng
không muốn đến gần. Ý thức này có tính
chất mỉa mai như trường hợp anh mọi
của Socrate, trọn đời chung sống với đồng
loại dưới hầm sâu, dùng đuốc nhìn đồ
vật, tình cờ được ra ngoài, thấy ánh sáng
thật của mặt trời, trở vào kể lại,
bị quần chúng buộc tội là đồ điên,
bắt trói giam một nơi. Cùi biết thân phận mình
chẳng hơn gì anh mọi ấy nên tự hạ mình trước
còn đỡ tức.
2. Làm việc bổn phận, vì trách nhiệm, địa
vị, chức vụ, lẽ phải, tự trọng, gương
tốt cho kẻ dưới trông lên bắt chước
chứ không phải vì sợ bị phạt nếu không làm,
hoặc làm giỏi sẽ được thưởng.
3. Lỡ lầm lỗi, thẳng thắn nhận, chịu
phạt thay người dưới, nếu cần.
4. Thật lòng ưu ái kẻ dưới, không bao giờ
nhẫn tâm lợi dụng, khai thác kẻ dưới làm
điều lợi cho mình. Gánh lấy phần thiệt
hại, nguy hiểm thay kẻ dưới, với tư cách
kẻ cả, và làm gương cho mọi người noi
theo.
5. "Thà chịu người ghét, không bao giờ làm gì
để ai khinh".
Thái độ nổi bật trong tính
tình hàng ngày của Cùi là "Cao Ngạo". Không nên nghĩ
đây là thứ kiêu căng "rởm", rổng
tuếch, mà là một nội cảm tự khoái đã
"làm được điều kẻ khác không dám làm";
không phải là Ngạo "lếu láo", khinh chê
bừa bãi, mà là sự nhận xét riêng tư trầm
lặng mình giữ cho mình không nói ra, về những
kẻ quyền quý, cao sang hơn mình nhưng mình biết là
thuộc loại hèn nhát, ty tiện. Để nhắn
ngầm điều này nên lộ ra cái nhìn "bề ngoài
tuy lễ phép, xã giao" nhưng vẫn nặng nề
khinh bỉ. Người bị khinh, hiểu, đã ghét càng
ghét thêm, muốn thù lại thù thêm, sẽ tìm dịp hãm
hại. Trong lúc chưa hại được, đành
phải bấm bụng làm ngơ. Cái thích thú hầu như
bệnh hoạn của Cùi là ở chỗ đó! Cùi
"ngao mạn", sẵn sàng nhận hậu quả
của thái độ ấy, vì đã chuẩn bị tâm tư.
Đời Cùi thường được kẻ dưới
mến, trong khi ít người trên ưa là vì vậy. Cùi
nhận danh từ xấu xa này cũng còn với mục
đích nhắn đời hiểu những cái mà đời
cho là cao quý, chưa chắc đã thật cao quý, cái đời
chê, trái lại, có thể lại cao quý. Đó là thái
độ ngạo mạn "ngược giòng". Tự
hạ mình xuống thật thấp, nhưng thật ra cũng
để khinh thường thiên hạ...
Hơn 38 năm qua, nay mới phân tách nội dung ý niệm
về Cùi được rõ ràng như trên. Ngày mang nó
truyền lại cho mấy trăm môn đệ đầu
tiên, ý niệm này tuy từ lâu đã được dùng
làm triết lý nhân sinh, hướng dẫn đời mình,
nhưng chưa có dịp thử thách đại quy mô
với số đông. Cá nhân chỉ biết sống theo
những điểm ghi trẽn, vì hợp với sở thích
mình, thì cứ gắng sức sống như vậy,
một cách tự nhiên như bản tính Trời sinh.
Không ngờ một việc xảy ra mùa xuân 1962 bấm nút
cho ý niệm ấy được đem ra thực
nghiệm trong việc đào luyện những người
chỉ huy tương lai cho Đất Nước. Cuộc
thực nghiệm đã tạo nên nhiều anh hùng mà sau ngày
phục quốc, quân sử sẽ có những trang đốt
rực lòng người đọc, như đọc
những trang sử oai hùng thời Hưng Đạo, Lê
Lợi. Những tên Cùi như Nhữ văn Hải,
Nguyễn xuân Phúc, Nguyễn hữu Thông, Lê Huấn, Lê
Cầu, Bùi Quyền và rất nhiều tên nữa. Chắc
rồi sẽ được ghi sau tên các bậc tiền
bối của họ như Lê lai, Phan Thanh Giản, Quang
Trung. Những chiến trường như "Những
ngọn đồi vô danh", Pleime, Đèo Nhông; những
tên đơn vị như Thủy Quân Lục Chiến Vùng
1, Lữ Đoàn 3 Nhẩy Dù...và còn nhiều nữa, cũng
sẽ được ghi lại với những nét vàng
son.
Nhưng có lẽ vì Thượng Đế quyết định
đã tới chu kỳ san bằng một tình trạng
bất công truyền kiếp, cần đảo lộn các
mức giá trị trong một xã hội chậm tiến
lỗi thời: "Con vua thì lại làm vua, con thầy chùa
chỉ quét lá đa", mà thành tích oai hùng của
gần 800 Cùi, tung hoành như những Trần quốc
Toản tái sinh, chỉ rực đỏ hào quang trên
chiến địa một thời, rồi tản mát trong
làn khói u hoài. Sự xót đau của người
chiến sĩ thâm sâu tận đáy trùng dương, mà
niềm uất giận của ông Thầy nặng lòng như
mang núi đá! Sau thời gian ngắn, xắn tay áo làm
lại cuộc đời đã bị cuộc đảo
lộn của Thượng Đế làm tan nát đến
mức gần toàn diện, rồi rút lui khỏi thế
sự, ẩn mặt, chăm lo việc linh hồn. Hơn
17 năm trôi qua, Môn đệ vẫn còn hội họp,
nhiều lần mong Thầy đến. Nhưng vì biết
trước các buổi họp ấy chỉ là sự
tỏ tình với nhau, sau buổi họp, không giúp ích
được gì cho nhau, mà chỉ xé lại vết thương
xưa thêm rướm máu.
Nhân dịp "Cùi 17" gửi xem cuốn băng về
lễ mừng "khánh thọ", cảm động trước
cảnh thân mật giữa những người từng
bị xa cách nhau hàng chục năm, kẻ trong chốn lao
tù, mọi người mỏi mòn sau cuộc vật
lộn, dành chỗ đứng với đời, vẫn còn
dám nhận mình là "Cùi". Với sự hãnh diện
tự nhiên của người thầy cũ, lẫn
với mối cảm động chảy ra nước
mắt, bèn ngồi xuống ghi những hàng này gửi
tặng tất cả "tên" nào, nay còn dám sống
theo triết lý nhân sinh Cùi. Những hàng này thay vào
những câu mà Cùi có lẽ đã được nghe
mấy năm trước, nếu Thầy không tránh
mặt. Nay nói hết một lần những kỷ
niệm vui vui, ngoại lệ chưa có ai biết hết,
kẻ thân nhất cũng chỉ biết vài thí dụ mà
thôi. Đọc, rồi biết, mới hiểu được
ý niệm Cùi vì đâu mà có, từ lúc nào, tại sao
lại có cơ hội mang ra truyền bá tại quân trường?