Danh từ xấu xí "Cùi" được tôi dùng để phản ứng lại sự chống đối cuả các cấp cao trong Quân đội thời ấy, và sự nghi ngờ về hiệu quả chương trình huấn luyện mới. Thâm ý của tôi là một mặt chuẩn bị tinh thần học trò mình thế nào để "Sinh tồn vẻ vang" với mọi nghịch cảnh sau ngày ra trường, kể cã bí quyết xử thế với các thượng cấp "răng đen mã tấu, ác' và ngu" ; mặc khác, luyện sự chịu đựng, gan lì đừng để nghịch cảnh hoặc hoặc loại thượng
cấp nầy "bẻ gẫy"; đồng thời sẵn sàng chấp nhận sự ngược đãi cuả kiếp "làm hủi - làm Cùi", sống biệt lập với người đồng bệnh, trong khi bị quần chúng khinh tởm, lánh xa, mà vẫn "Vui vẽ", "Cao sang" làm "Cái đẹp". Tôi tin chắc là phương pháp huấn luyện mới sẽ thành công và toán Sinh viên đầu tay cuả tôi sẽ gây tiếng vang sau ngày ra trường. Vì vậy, tôi dùng danh từ xấu xí "Cùi" để gọi Sinh viên cuả tôi như là lời thách đố cao ngạo với những ai trong chính phủ và quân đội, không tin ở phương pháp cuả tôi và tài năng cuả Sinh viên do phương pháp ấy tạo nên.

Lời thách đố "Cao ngạo" về nó được quan niệm như thế nầy:
Đám đông, tuy quyền cao chức lớn, nhưng thiển cận; tuy có kinh nghiệm về binh nghiệp, nhưng là vì "sống lâu lên lão làng" thấy người trước có thể là ngoại quốc, làm thế nào, thì bây giờ mình bắt chước làm theo, không biết suy tư, tìm tòi và sáng tạo. Họ được Tây dạy: "Sức mạnh cuả Quân đội là Quân kỷ", mà không bao giờ vươn lên hiểu được là "Sự chấp nhận một lý tưởng cao đẹp, thực tiển nhờ sự suy luận hữu lý cuả một trí óc ngay thẳng" còn mạnh gấp ngàn lần quân kỷ, vì quân kỷ chỉ nặng về tính chất tiêu cực. Vì vậy, đám chỉ huy tướng, tá, úy loại nầy rất sợ thuộc cấp "có chữ, có đầu óc', biết suy luận, biết phê phán". Mà Khóa 16 chỉ gồm có hơn 200 người, dĩ nhiên sẽ trở thành thiểu số mang những sắc thái mà đám đông kia ghê tởm. Vì vậy, đám thiểu số sẽ bị đối xử như một lũ "Cùi", bị chèn ép, nghi ngờ, lỗi nhẹ xé ra to. Nhưng mặc dầu bị nghịch cảnh, thiểu số nầy tỏ ra có tài năng, anh hùng, khí phách, thì rốt cuộc AI LÀ CÙI? AI KHÔNG LÀ CÙI? Bởi vậy, mấy trang trước đây, tôi mới long trọng "cảm tạ chân thành" những "Cùi" nào quả thật xứng đáng với cái quan niệm căn bản trên đây, quả thật đã tận dụng cái "sức mạnh thần bí" ấy, đạt đến những chiến tích mà bậc thầy phải cuí đầu khâm phục.

Hai mươi lăm năm đã trôi qua rồi !

" Đường danh lợi = bùn pha sắt xám
Mặt phong trần = nắng rám màu nâu"...

Thực tế cuả cuộc đời, với những thần tượng mới, mà một số người trong đoàn trai nầy đã không may mắn gặp trên chốn giang hồ, có thể đã đần dần "phế bỏ" đi phần nào cái "võ công thần bí" ấy, làm họ quên cái hình ảnh cuả hơn 200 chàng trai, "đôi mắt sáng ngời vì men say chiến đấu", đang quỳ gối trên sân cỏ, đưa tay lên thề
trước mặt hơn ngàn quân sĩ, các thầy và đàn em, quyết một lòng sắt son cho cái LÝ TƯỞNG mà mình đã lựa chọn. Nhưng tôi biết rỏ là việc nhân tạo đều phải lệ thuộc vào hiện tượng "tương đối". Đời Trần đã có Trần bình Trọng, thì cũng đã có Trần ích Tắc; đời Lê có Lê Lai thì cũng đã có Lê chiêu Thống.
Vì vậy, khi viết bài nầy, tôi chỉ muốn TRI ÂN và HÃNH DIỆN, nhớ tới khoảng thời gian ngắn khi đoàn trai nầy, 100 người như một, đã thực sự tỏ ra kiêu hùng, gây nên tiếng vang dội và gương sáng cho các khóa 17, 18, 19 về các khóa về sau nói theo. Sự kiêu hùng, tài đức cuả các thế hệ Võ Bị nầy đã làm cho giặc cộng thù ghét quân
trường tạo nên họ, đến nỗi năm 1985, trong cuộc phỏng vấn con tôi về chương trình đoàn tụ gia đình, nhân viên cộng sản còn căm hờn hỏi "Anh còn nhớ cha anh đã chỉ huy cái "LÒ SÁT SINH ĐÀ LẠT" không?!!

Nhìn lại 25 năm về trước, tính lại sổ sách, ta nhận thấy gì?
Nước chúng ta đã mất. Bạn hữu chúng ta thì người đã chết, kẻ đang đau khổ trong cái thế giới tôi tăm mà thú vật đang trả thù con người. Mộng ước cuả chúng ta 25 năm về trước, đâu có phải là nhận kiếp tị nạn trên vùng đất xa lạ nầy, làm cái công việc nầy, ẩn náu dưới mái nhà nầy, và mỉa mai hơn nữa, là mang cái quốc tịch nầy?

Vậy còn mộng ước bây giờ ?
Thôi! Hãy yên lặng, dừng mọi sự ước đoán tại đây. Để cho mỗi cá nhân tự ý xây mộng ước cuả riêng mình. Không nên phê phán và bình luận, mà chỉ cầu nguyện cho mộng ước cuả bạn mình sớm thành tựu, miễn là được quan niệm và theo đuổi trong vòng cương thường đạo lý. Riêng tôi, thì 25 năm nữa, chắc chắn là tôi không còn sống trên đời để viết lên câu văn lẩm cẩm gởi cho "Cùi cha, Cùi con, Cùi cháu" đọc, mà chỉ có mộng ước gàn dở sau đây: " Là thời ấy, ở vùng nào đó, còn có tên "Cùi", có thể thành phần còn sót lại cuả khoá 16, hoặc của các khóa 17, 18, 19, hoặc của các khoá của những năm kế tiếp của đám "Cùi con" trên tàu 417 thuở nọ, hoặc cuả các khoá sau đó nữa, hoặc chẳng phải là khóa nào cả cuả Trường Võ Bị, nhưng chẳng biết LÀM SAO và TỪ BAO GIỜ đã bị nhiễm bệnh "Cùi", rồi vì thế, đã cố gắng sống cho lý tưởng cuả mình đã chọn, làm "hết sức" mình việc-mình-cho-là-phải, không cần biết thành công hay thất bại. Ai khen cũng vui một lát rồi quên đi; mà có người chê thì cũng mặc kệ. Cả đời chỉ sợ buổi sáng nhìn gương khi chải tóc, phải thấy mặt mình tồi tàn, nhơ bẩn, làm điều bậy, giờ nhàn rỗi ngồi yên nhìn, nghe thiên hạ xào xáo bên ngoài, rồi có lúc thì ngẩng đầu lên trời cười hô hố một tràng; vợ con chẳng hiểu lý do tại sao mà có lúc lại chạy ra vườn nhổ bãi nước bọt rồi chưởi thề rất tục một mình!